Ресурсна платформа за граѓани и медиуми

Образование и култура26

Областите на образование и обука, млади и култура првенствено се одговорност на земјите-членки на Европската унија. Договорот за функционирање на Европската унија предвидува дека Европската унија ќе ја зајакне соработката на земјите-членки и ќе ја поддржува и дополнува нивната работа со целосно почитување на нивната одговорност за содржината што се изучува, организацијата на образованието и обуката и нивната национална и регионална културна разновидност. Врз основа на горенаведеното, acquis communautaire од областа на образованието и културата се состои пред се од рамка за соработка, која се состои од програми  и отворен метод на координација, кој треба да придонесе за приближување на националните политики и постигнување на заеднички цели. Во областа на образованието и младите, земјите-членки треба да обезбедат правилно управување со децентрализираните програми на ЕУ. Законодавството на ЕУ, исто така, бара од земјите-членки да обезбедат образование на деца на работници мигранти кои доаѓаат од други земји-членки и да спречуваат дискриминација врз државјаните на ЕУ. Во областа на културата, Конвенцијата на УНЕСКО за заштита и унапредување на различноста на културните изрази од 2005 година, ратификувана од земјите-членки на ЕУ, е главна компонента на законодавството на ЕУ. ЕУ исто така помага во промовирање на темите поврзани со спортот во Европа.

Колаборативната рамка за политики за образование и обука има за цел да ги конвергира националните политики и постигнувањето на заеднички цели преку отворен метод на координација, што ја зафаќа програмата „Образование и обука 2010“, која ги интегрира сите активности во областа на образованието и обуката на Европско ниво. Што се однесува до културната разновидност, земјите-членки треба да ги почитуваат принципите наведени во член 151 од Договорот на ЕК и да обезбедат дека нивните меѓународни обврски овозможуваат зачувување и унапредување на културната разновидност. Земјите-членки треба да имаат правна, административна и финансиска рамка и да се воспостават неопходни капацитети за спроведување за да обезбедат здраво финансиско управување со програмите за образование, обука и младинска заедница (во моментов Леонардо да Винчи, Сократ, Млади). Најголемата програма за образование на Европската унија е Програмата Доживотно учење, која промовира мобилност и меѓуинституционална соработка, со буџет од 6,97 милијарди евра за периодот 2007-2013 година. година. Во периодот 2007-2013 година се применува програмата „Млади во акција“ наменети за млади и активни организации во работа со млади луѓе. Покрај тоа, Европската унија започна заедничка стратегија Европа 2020, една од нејзините цели во областа на образованието намалување на бројот на напуштачи на училиште од 15 на 10 проценти и зголемување на процентот на дипломирани студенти. Иако младинската политика е во надлежност на земјите-членки, Европската унија  во 2009 година има усвоено Стратегија за младинска политика 2010-2018 година. Во спроведувањето на културната политика, Европската унија ја почитуваат националната и регионалната разновидност на културите на земјите-членки, истовремено промовирајќи заедничко културно наследство.

Генералниот Директорат за образование и култура – DG EAC, како оддел на Комисијата одговорен за политиката на ЕУ за образование, култура, млади, јазици и спорт е поделен на 5 суб – директорати, секој со одредени надлежности, и тоа:

 

  • Директорат А: Стратегија за политика и евалуација
  • Дирекција B: Млади, образование и Еразмус +
  • Дирекција C: Иновации, меѓународна соработка и спорт
  • Дирекција D: Култура и креативност
  • Дирекција R: Управување со перформансите, супервизијата и ресурсите

 

Генералниот Директорат ја надгледува Извршната агенција за образование, аудиовизуелизација и култура на Европската унија (EACEA), која се справува со повеќето оперативни програми во име на Генералниот Директорат за образование и култура. Советот за образование, млади, култура и спорт (EYCS) на ЕУ се состанува три или четири пати годишно и усвојува мерки за поттикнување и препораки. Сепак, иницијативите договорени од Советот, како што се програми Еразмус + или Креативна Европа (Creative Europe), можат да имаат многу директно влијание врз граѓаните на ЕУ. Советот на EYCS исто така е тесно вклучен во следењето на напредокот во образованието и аспектите на младите во стратегијата „Европа 2020“, како и развој на придонесот на културниот сектор за поиновативна Европа и помага да се обезбеди дека потенцијалот на Европа како глобален центар за производството на креативни дигитални содржини во целост придонесува за дигиталната агенда утврдена во Европа 2020. Акциите на ЕУ во областа на образованието, младите, културата и спортот се обидуваат да го зачуваат културното наследство на Европа, да ги поддржат нејзините културни и креативни индустрии, да промовираат мобилност на учениците и наставниците и да промовираат физичка активност и социјална вклученост преку спортот.

Политиката на образование, младина, спорт и култура на ЕУ опфаќа политики на:

Култура и Медиуми

  • Поддршка на секторот за култура – Комисијата го штити културното наследство на Европа преку промовирање на соработка и воведување мерки за спречување на трговијата со културни добра.
  • Поддршка на аудиовизуелниот сектор – Комисијата работи на зголемување на медиумската писменост во Европа и поддршка на дигиталната дистрибуција на европските аудиовизуелни дела.
  • Културни и креативни индустрии – Комисијата им помага на овие сектори да го зголемат својот економски потенцијал преку отклучување на финансии, поддршка на мрежи и собирање на записи и информации.

 

Спорт

  • Улогата на спортот во општеството – Преку поддршка за спортот, Комисијата промовира физичко и ментално здравје, се бори против социјалната исклученост и комбинира родова нееднаквост и расизам.
  • Економија на спортот – Комисијата ги следи податоците за спортот, правните случувања и опциите за финансирање за да му помогне на спортот да го направи најголемиот придонес за економијата на ЕУ.
  • Интегритет во спортот – Комисијата работи на обезбедување правилно управување што може да се спротивстави на допингот и одредувањето на натпреварите, да ги заштити правата на спортот и да промовира транспарентност.
  • Спорт во меѓународна соработка и надворешни односи – Комисијата ги поддржува спортските проекти во земјите во развој и постепено го интегрира спортот во билатерални договори со земји надвор од ЕУ.

 

Образование и обука

  • Високо образование – Комисијата работи на зголемување на мобилноста на студентите, градење соработка меѓу универзитетите на меѓународно ниво и обезбедување признавање на академски акредитиви.
  • Учење на возрасни – Комисијата ги охрабрува возрасните да развиваат вештини и знаења низ целата своја кариера со цел да ја намалат невработеноста и да промовираат активно граѓанство.
  • Училишна политика – Комисијата користи национални истражувања за напредокот и целите на компетентност на ЕУ за да се осигури дека сите ученици низ цела Европа добиваат квалитетно образование.
  • Стручно образование и обука – Комисијата се стреми да го подобри квалитетот на наставата во обуките, да промовира мобилност и да обезбеди програми да ги одразуваат потребите на пазарот на трудот.
  • Меѓународна соработка за образование и обука – Комисијата има за цел да ја унапреди ЕУ како центар за квалитет во образованието и да ги поддржува земјите-партнери на ЕУ во подобрување на нивните системи за обука на образованието.

 

Младина

  • Социјално вклучување – ЕУ ги поддржува и ги жали националните политики за социјално вклучување и социјална заштита.
  • Вработување на младите и претприемништво – Комисијата промовира претприемништво, поддржува квалитетни практиканти и практиканти и им помага на младите луѓе да работат и обучуваат во странство.
  • Здравје и благосостојба на младите луѓе – Унапредување на здрав начин на живот и помагање на соработката помеѓу училиштата, младинските работници, здравствените работници и спортските организации се цели на Комисијата.
  • Учество во граѓанското општество – Комисијата го поддржува вклучувањето на младите во демократијата и општеството, на пример преку дијалог со млади луѓе.
  • Доброволни активности – Комисијата промовира волонтирање, како и препознавање на вештините на промоторите за волонтирање, за поддршка на вработувањето.
  • Младина и светот – Комисијата ги охрабрува младите да се заинтересираат за светот и финансираат можности за работа, волонтирање и студирање надвор од ЕУ.

Ова поглавје опфаќа законодавство во областите нa:

  • Oбразование
  • Oбука
  • Mлади
  • Спорт
  • Култура
  • Пристап до образование и програми и инструменти на ЕУ

 

Преку достапните механизми, ЕУ придонесува за развој на образованието и подвижноста. ЕУ презема конкретни мерки за да обезбеди образованието да стане дел од стратегијата за вработување и да ја обезбеди улогата на ЕУ како светски центар за знаење. ЕУ промовира заштита на културното богатство и европските вредности, ги поддржува уметниците и работниците од културата да живеат и работат во други европски земји, го стимулира слободниот проток на култура и уметност производи низ Унијата и негува интеркултурен дијалог. ЕУ има за цел да обезбеди еднакви услови за стекнување знаење, во исто време земајќи предвид национална, регионална, културна и јазична разновидност, како и суверенитет на политиките за образование на земјите-членки. Како и да е, ЕУ ја потенцира и ја промовира потребата за соработка.

Отворениот метод на координација (ОМK) има за цел приближување на националните политики и постигнување на заеднички цели преку засилена соработка на овие полиња. Со цел да се конвергираат политиките на земјите членки, преку ОМK се утврдуваат заеднички цели и заеднички индикатори, се подготвуваат национални акциони планови и се спроведуваат известување, мониторинг и евалуација на овие планови, се споделуваат заеднички учења и најдобри практики на полињата на образованието и културата. Методот им овозможува на земјите да работат заедно на заеднички цели и да учат од најдобрите практики.

 

Образование

Политиката за образование е главно област на надлежност на земјите-членки. Договорот за функционирање на Европската унија (TFUE) предвидува Унијата да ја охрабри соработката помеѓу земјите-членки и да ги поддржува и дополни нивните активности. И покрај тоа што политиките за образование и обука во Европската унија се утврдени првенствено на национално ниво, со почитување на принципот на супсидијарност, ЕУ игра споредна улога за унапредување и зајакнување на соработката меѓу земјите членки за да се постигнат целите на заедничката политика. Соработката во образованието и политиката за обука е зајакната со релевантните стратегии за политика, акциони планови, статистички податоци, извештаи за евалуација, мапи на пат, работни групи и програми, специјални мрежни структури и платформи за размена на идеи. Овие механизми поддржуваат подобрување и усогласување на политиките. Целта на Стратегијата Европа 2020 во рамките на образованието е намалување на стапките на напуштање на раното училиште под 10% и обезбедување на најмалку 40% од 30-34-годишниците кои завршуваат образование на трето ниво. Во рамките на Стратегијата „Европа 2020“, стратегијата на политиката на ЕУ за образованието има за цел да им овозможи на земјите да работат заедно и да учат едни од други искуства. Политиката за образование се смета за клучна компонента за развој во денешното општество на знаење. Националните економии преку обезбедување на високо квалитетно образование и обука на сите нивоа имаат за цел развој на човечки ресурси опремени со знаење и вештини на потребите на современото општество. Рамката за образование и обука, Копенхагенскиот процес за стручно оспособување, Болоњскиот процес за европско високо образование се со цел подобрување на квалитетот на системите за образование и обука низ цела Европа.

 

Образование и обука 2020: Стратешка рамка за европска соработка во образованието и обуката

Работната програма Образование и обука 2010 и стратешката рамка Образование и обука 2020 (ЕТ 2020) ги интегрираат сите активности на европско ниво, кон подобрување и развој на квалитетот на системите за образование и обука. Во областа на образованието под раководство на Лисабонската стратегија и нејзината наследничка стратегија ЕУ 2020, се спроведува Отворен метод на координација (ОМK) за да се постигнат заеднички цели и да се приближат националните политики. Во согласност со резултатите добиени од работната програма „Образование и обука 2010“, Започнато е Образование и обука 2020 како ажурирана стратегиска рамка за образование и обука за европска соработка. Првата конкретна рамка заснована врз заеднички цели која ја поставува основата на европската соработка во областа на образованието и обуката е основана од страна на Европскиот совет во контекст на Лисабонската стратегија во Барселона во март 2002 година. Целта на оваа програма беше да ги поддржи земјите да ги подобрат своите системи за образование и обука. Оваа поддршка предвидува споделување на добрите практики, овозможувајќи им на земјите да учат едни од други и да развиваат поддршка на ЕУ алатките преку ОМK. До 2020 година е утврдена примарната цел на европската соработка како и за поддршка на индивидуален, социјален и професионален успех и содржина на сите граѓани,  натамошен развој на системи за образование и обука на земјите членки кој има за цел да обезбедат демократски вредности, социјална хармонија, активно граѓанство и интеркултурен дијалог.

За периодот до 2020 година, Образование и обука 2020 со која се воспоставува европска соработка за образование и обука и ги става системите на образование и обука во перспектива за доживотно учење како целина, идентификуваа четири стратешки цели: Остварување на реалност за доживотно учење и мобилност, Подобрување на квалитетот и ефикасноста на образованието и обуката, Унапредување на еднаквоста, социјалната кохезија и активното граѓанство, Зајакнување на креативноста и иновативноста, вклучително и претприемништвото, на сите нивоа на образование и обука. Во согласност со овие цели, се препорачува земјите-членки да развиваат соработка на овие полиња до 2020 година. Индикаторите и европските одредници утврдени за периодот 2010-2020 година ги придружуваат овие стратешки цели кои се очекува да помогнат во мерењето на развојот на европско ниво и изложување на кое ниво е постигнато.

Во однос на пристапувањето во ЕУ, учеството во студиите и усогласеноста со практиките на Образование и обука 2020 е важно. Дури и ако образованието, обуката и младинските полиња се оставаат на самите земји-членки; усогласувањето на националните политики и постигнување на заеднички цели преку отворен метод на координација е заедничка цел. Целите утврдени во образованието и обуката 2020 се исто така целите за Турција во контекст на усогласување со ЕУ. Турција, која активно учествуваше во Групата за координација на програмата за образование и обука 2010 и во некои подгрупи, исто така учествува на студиите за образование и обука 2020 и ја продолжува својата работа земајќи ги предвид репертите на Европа.

 

Процес на Болоња

Суштината на Болоњскиот процес е Европската област за високо образование. Процесот на Болоња е компатибилен со Европа 2020 и ЕТ 2020 и има за цел да обезбеди квалитет, мобилност, вработливост и повеќе споредливи, компатибилни и кохерентни системи на високото образование во Европа.

 

Младина

Заедничките цели за младинските политики на ЕУ се утврдени во Стратегијата за млади на ЕУ (2010-2018), која се заснова на засилен отворен метод на координација. Покрај тоа, во рамките на Европа 2020 е иницирана иницијативата „Млади во движење“. Иницијативата ги адресира тековните проблеми за младинската политика, како што се вработување, образование, социјално вклучување.

 

Спорт

Првиот сеопфатен документ за политика на спортот на ниво на ЕУ беше Белата книга за спорт, усвоена од Европската комисија во јули 2007 година. Во декември 2009 година, стапи во сила Лисабонскиот договор (ТЕУ и ТФЕУ), вклучително и за прв пат специфични одредби во областа на спортот. Членот 165 од TFEU gives дава на ЕУ надлежност да ги поддржува, координира и дополнува дејствата на спортската политика од страна на земјите-членки на ЕУ.

 

 

Култура

Што се однесува до културната политика, земјите-членки треба да ги почитуваат принципите содржани во член 167 од ТФЕУ и, особено, да обезбедат нивните меѓународни обврски да овозможат развој и примена на политики и инструменти насочени кон зачувување и промовирање на културната разновидност. Комуникацијата на Комисијата за европска агенда за култура во глобализираниот свет воведе структуриран дијалог со културниот сектор и отворен метод на координација, со цел да се спроведат три вообичаени групи на цели: културна разновидност и интеркултурен дијалог; културата како катализатор за креативноста;.

Програма за доживотно учење – Отварање на сите можности за програмата “Доживотно учење” на Унијата, која се состои од следниве програми: Комениус – наменета за размена и соработка во предучилишно и училишно образование; Еразмус – наменет за размена и соработка во високото образование; Леонардо да Винчи – наменети за унапредување на стручното образование; и Грундвиг – наменети за размена и соработка во областа на образованието за возрасни. На пример, цел час во основно училиште посетува партнер училиште во земја-членка на Европската унија и учи странски јазик (Комениус) преку проект за животна средина; стручно училиште во соработка со Занаетчиската комора и компанија од различни земји-членки на Унијата учествува во развојот на проект за е-учење за мали и средни претпријатија (Леонардо да Винчи); студентите поминуваат еден семестар во странство (Еразмус); се организира работилница за возрасни ученици од различни земји на Унијата (Грундвиг).

Квалификации – Сите квалификации издадени во Европската унија ќе бидат опишани како едно од нивоата на националната рамка за квалификации што ќе бидат поврзани со Европската рамка за квалификации за да им помогнат на работодавците и образовните институции во идентификување на квалификациите стекнати на сите нивоа на образование. Северна Македонија целосно би учествувала во процесот на интеграција со другите земји-членки на ЕУ.

Студирање низ ЕУ – Кога Северна Македонија ќе стане членка на Европската унија, нејзините граѓани ќе можат да студираат на европските универзитети под истите услови како и државјаните на земјата-членка каде се наоѓа универзитетот, односно ќе бидат ослободени од плаќање школарини или ќе бидат платени школарина што е еднаква на оние што важат за државјаните на земјата каде ја наоѓа оваа високообразовна институција. Преку мрежата ЕУРИДИКА (EURYDICE) со информации за образовните системи во 27 европски земји и порталот Плотeус (Ploteus) со сите релевантни студиски информации во Европската унија, македонските граѓани ќе имаат корист и од наоѓање на високообразовна институција во Европската унија што одговара на нивните потреби.

Програма Млади во акција – Размена на млади, младински иницијативи или долгорочно волонтирање во странство преку Европската волонтерска служба се само неколку примери на активности што можат да се спроведат преку Програмата Млади во акција.

Програма “Kултура – Програмите за култура на ЕУ имаат за цел да промовираат заеднички европски културен простор преку поттикнување на прекуграничната подвижност на културните професионалци, уметнички дела и интеркултурен дијалог. Ова се интердисциплинарни проекти кои вклучуваат претстави, изложби, работилници, стручно образование, резиденции на уметници, објавување публикации и слично. Програмата финансира европски културни фестивали, преводи на книжевни дела и активности на најголемите културни организации активни на европско ниво. Во поглед на културните политики, примената на принципите утврдени во член 167 од Договорот за функционирање на Европската унија ќе овозможат развој, зачувување и унапредување на културната разновидност за Северна Македонија.

Институција носител за Работната група за Поглавјето 26:

ОБРАЗОВАНИЕ, КУЛТУРА И МЛАДИ И СПОРТ е:

Министерство за образование и наука.

Во групата ќе учествуваат и претставници на следните институции:

Министерство за политички систем и односи меѓу заедниците
Министерство за труд и социјална политика.

Во работната група а во зависност од подрачјето на работната група ќе учествуваат и следните институции:

ОБРАЗОВАНИЕ за кое подрачје институција носител е:

Министерство за образование и наука.

Во групата ќе учествуваат и претставници на следните институции:

Министерство за труд и социјална политика
Министерство за образование и наука – Државен просветен инспекторат
Министерство за образование и наука – Биро за развој на образованието
Министерство за политички систем и односи меѓу заедниците
Министерство за образование и наука – Државен испитен центар
Агенција за вработување на Република Северна Македонија
Министерство за образование и наука - Центар за стручно образование и обука
Министерство за образование и наука – Центар за образование на возрасни
Национална агенција за европски образовни програми и мобилност.
МЛАДИ за кое подрачје институција носител е

Министерство за образование и наука.

Во групата ќе учествуваат и претставници на следните институции:

Министерство за политички систем и односи меѓу заедниците
Агенција за млади и спорт
Национална агенција за европски образовни програми и мобилност.

КУЛТУРА за кое подрачје институција носител е

Министерство за образование и наука.

Во групата ќе учествуваат и претставници на следните институции:

Министерство за култура
Агенција за филм на Република Северна Македонија.

ПРОГРАМИ НА УНИЈАТА  за кое подрачје институција носител е:

Министерствo за труд и социјална политика.

Во групата ќе учествуваат и претставници на следните институции:

Министерство за политички систем и односи меѓу заедниците
Министерство за финансии
Секретаријат за европски прашања
Национална агенција за европски образовни програми и мобилност.

Други релевантни институции и актери

Национален младински совет на Македонија НМСМ.

RYCO: Регионална канцеларија за соработка на млади
RCC:Ресгионален совет за соработка на Југоисточна Европа
Erasmus + ЕУ Програма за образование, млади и спорт
CreativeEurope: ЕУ Програма за култура, креативни индустрии и аудиовизуелен сектор 
Europeforcitizens: ЕУ Програма за јакнење на европскиот идентитет
ERASMUS MUNDUS: Заеднички Мастер Програми на ЕразмусМундуси
EMJMD: Каталог на заеднички Мастер програми на ЕрасмусМундус
EACEA: Извршна агенција на ЕУ надлежна за спроведување на Е+, Креативна Европа, Европа за граѓаните и ЕУ Волонтери
DG EAC: Генералниот Директорат на ЕК за образование,млади, спорт, и култура
ENCC: Европска мрежа на културни центри
ЕYCS: Совет на ЕУ за образование, млади, култура и спорт
EURYDICE: Европска мрежа за истражување на националните образовни системи
CEDEFOP: Европски центар за развој на стручното образование
ETF: Европска фондација за стручно образование и обука
Ploteus: База на можности за обуки и квалификации во Европа
Europeansolidaritycorps: европска иницијатива за поддршка на волонтерстовото кај младите за развој на вештини и работно иксуство
EU AidVolunteers: ЕУ Програма за волонтерска работа во трети земји за млади
Европска област на високо образование: Болоња процес
ECHO: Европскиот директорат за хуманитарна помош и цивилна заштита
Инфопортал за реформа на системот за доживотно учење  во Македонија
ERYICA:EuropeanYouthInformationandCounsellingAgency Европска младинска информативна и советодавна агенција
EUROPASS:компилација на алатки за препознавање на вештините на младите
UNESCO: Организација на ООН за култура, наука и образование
Европски градови на културата
Европска награда за литература
Македонски добитници на европската награда за литература
Агенција за филм на Република Северна Македонија.
Европски мрежи на соработка во културата
Креативна Европа деск Македонија
ET 2020 Рамка за европска соработка на полето на образование и обука
Европски образовни политики- соработка во другите области

EUROPE 2020 Европска стратегија за развој до 2020
Национална стратегија за млади 2016-2025
Национална рамка за високообразовните квалификации
Европска повелба за учество на млади луѓе во локален и регионален живот
Брошура Совет на Европа Европска рамка за младински политики мк
Брошура Европски младински цели
Брошура Водич низ европски младински цели
Брошура  НМСМ Анализа на младинските политики во Македонија
Европска стратегија за млади 2019-2026
Правилник за начинот на потврдување на компатибилноста на Националната рамка на високообразовни квалификации со Европската рамка на високообразовни квалификации (2014)
Отворено Владино Партнерство
Преглед на ОЕЦД за евалуацијата и оценувањето во образoванието
Програма за социоемоционални вештини
Закон за ученичкиот стандард
Закон за основно образование
Закон за средно образование
Закон за високото образование (нов)
Закон за високо образование (стар)
Закон за отворени граѓански универзитети за доживотно учење
Закон за Бирото за развој на образованието
Закон за педагошка служба
Закон за студентскиот стандард
Закон за стручно образование и обука
Закон за учебници за основно и средно образование
Закон за Државниот испитен центар
Закон за образование на возрасните
Закон за просветната инспекција
Закон за научно-истражувачката деjност
Закон за основање на Национална агенција за европски образовни програми и мобилност
Закон за признавање на професионалните квалификации
Закон за иновациската дејност
Закон за националната рамка на квалификации
Закон за наставниците и стручните соработници во основните и средните училишта
Закон за спортска академија
TheEuropeanEntrepreneurshipCompetenceFramework (EntreComp) Европска рамка за претриемнички вештини
TheDigitalCompetenceFramework (DigComp) Европска рамка за дигитални вештини
KeyCompetencesforLifelongLearning публикација за клучните вештини за доживотно учење
EuropeanQualificationsFrameworkforlifelonglearning брошура за европската рамка на квалификации за доживотно учење 
Стратегија за развој на ЈИЕ (Југоисточна Европа) 2020